Nedaleko od Velike Kladuše, na putu za Cazin, nalazi se stara džamija Trnovi, Polje, uz koju je smješten harem sa oko pedeset nišana različite starosti. Nišani su uglavnom nastali krajem XIX i početkom XX vijeka. Ovi nišani su tipični za područje Bosanske krajine koje karakterišu bogati ukrasi od kojih se ističu biljni i geometrijski ornamenti, tordirane vrpce, ibrici, rozete, polumjesec sa zvijezdom te razno oružje. Muški nišani su bogato dekorisani, uglavnom sa sve četiri strane. Na ženskim nišanima najčešći motiv je ispupčenje na leđima nišana u obliku pletenice. Nišani Bosanske krajine izvedeni su od lokalnog kamena bihacita koji je po karakteristikama krečnjak. S obzirom na njegovu mekanu strukturu, veoma se lako obrađuje.

Harem stare džamije nalazi se u selu Trnovi, Polje, koje je od Velike Kladuše udaljeno 4 km na putu za Cazin.

Velika i Mala Kladuša, čiji je nekadašnji naziv bio Donja i Gornja Kladuša, spominju se još od XIII vijeka. Naziv Kladuša prvi put se spominje 30. oktobra 1280. godine, i to pod imenom Cladosa. To je vrijeme kada cijeli kraj pripada knezovima Blagajskim, Babonjićima. Međutim, u toku 1314. godine, u ovoj velikoj porodici dolazi do diobe i te godine Kladuša pripada knezu Radoslavu Blagajskom. Kasnije je ovaj kraj pripao Frankopanima Slunjskim.

Godine 1633. Osmanlije su osvojile Kladušu gdje ostaju sve do pada grada pod austrougarsku vlast.

Nakon pada Pećigrada, a zatim Podzvizda 20. oktobra 1878. godine, pod austrougarsku upravu dolazi i posljednje mjesto u Bosni, Velika Kladuša.

Izgradnja stare džamije u selu Trnovi trajala je od 1937. do 1938. godine. Na mjestu ove džamije ranije je postojala drvena džamija, koja je vremenom porušena. O postojanju starijeg objekta svjedoče nišani u haremu koji su nastali uglavnom krajem XIX i početkom XX vijeka. Jedan muški nišan sa turbanom  nastao je 1792/93. godine.

Do sada su dva puta izvođeni radovi na popravci džamije.

U džamiji Trnovi, Polje, obavljale su se molitve do 2008. godine kada je napravljena nova džamija u njenoj neposrednoj blizini.

U haremu džamije nalazi se pedesetak nišana različite starosti.

Ovi nišani su tipični za područje Bosanske krajine i karakterišu ih bogati ukrasi od kojih se ističu biljni i geometrijski ornamenti, tordirane vrpce, ibrici, rozete, polumjesec sa zvijezdom te razno oružje.

Muški nišani su bogato dekorisani, uglavnom sa sve četiri strane. Na ženskim nišanima najčešći motiv je ispupčenje na leđima nišana u obliku pletenice. Nišani Bosanske krajine izvedeni su od lokalnog kamena bihacita koji je po karakteristikama krečnjak. Bihacit je veoma otporan na atmosferske uticaje a vremenske (ne)prilike pomažu njegovom očvršćivanju i očuvanju oblika. S obzirom na njegovu mekanu strukturu, veoma se lako obrađuje. Posebno je pogodan za izradu dekorativne plastike kao i za najraznovrsnije ornamentalne skulpture.

1. Muški nišan sa turbanom dimenzija 18x19x180 cm sa oštećenim natpisom.

المرحوم سليمان ابن .....1329

Pomilovani Sulejman, sin ....1329 (1911/12)

Nišan je ukrašen motivima sablje, polumjeseca i zvijezde koji su uokvireni trakom sa polukružnim završetkom na vrhu. Turban sa mudževezom, kao i predio ispod turbana, bogato su ukrašeni. 

2. Muški nišan sa turbanom dimenzija 23x22x230 cm sa oštečenim natpisom.

المرحوم المغفور المحتاج الي رحمت الله ..... 1320

Pomilovani i oprošteni, potrebni milosti Božije ...... 1320 (1902/903)

Od ukrasa na nišanu vidljivi su geometrijski elementi u vidu plitko urezane oštro isprekidane trake na krajevima.

3. Muški nišan sa turbanom pravougaone osnovice 23x22 cm i visine 185 cm sa natpisom na arapskom jeziku.

المرحوم المغفور المحتاج محمد كسرويك 1312

Pomilovani, oprošteni i potrebni Muhamed Keserović. 1312 (1894/95)

4. Muški nišan sa turbanom pravougaone osnovice 24x26 cm i visine 200 cm, bogato ukrašen sa natpisom na arapskom jeziku.

المرحوم المغفور المحتاج الي رحمة الله تعالي حسن ابن كسرويك محمد 1323

Pomilovani, oprošteni i potrebni milosti Boga Svevišnjeg Hasan, sin Muhameda Keserović. 1323 (1905/906)

Bogata dekoracija je vidljiva i na osnovi i turbanu sa mudževezom. Od dna prema vrhu nišan je ukrašen sabljom, polumjesecom i zvijezdom te tordiranom trakom .

5. Muški nišan sa turbanom pravougaone osnovice 20x19 cm i visine 160 cm, sa natpisom na arapskom jeziku djelimično oštečenim.

المرحوم المغفور المحتاج الي رحمة الله تعالي صاحب شاد حسن ابن....1207

Pomilovani, oprošteni i potrebni milosti Boga Svevišnjeg Hasan, sin..... 1207 (1792/93)

6. Muški nišan sa turbanom kvadratne osnove 17x17 cm i visine 110 cm, sa natpisom na arapskom jeziku.

المرحوم المغفور المحتاج الي رحمة الله تعالي عوقان ابراهيم  1371

Pomilovani, oprošteni i potrebni milosti Boga Svevišnjeg Okan Ibrahim. 1371 (1951/52)

7. Muški nišan sa turbanom pravougaone osnovice 18x17 cm i visine 140 cm, sa uklesanim natpisom koji je djelimično oštečenim.

.... مدفون سوليو ابن .....1326

.... ukopani Suljo, sin ... 1326 (1908/909)

Nišan je bogato ukrašen sa motivima polumjeseca i zvijezde uokvirenim trakom sa polukružnim završetkom na vrhu. Na turbanu je vidljiva slična dekoracija dok je mudževeza ukrašena isprekidanim linijama od vrha do dna formirajući trouglove.

8. Muški nišan sa turbanom kvadratne osnove 18x18 cm i visine 156 cm, sa natpisom na arapskom jeziku.

المرحوم المغفور المحتاج غافر ابن ابرو هوقيك 1321

Pomilovani, oprošteni i potrebni Gafir, sin Ibre Hukić. 1321 (1903/04)

Nišan je ukrašen polumjesecom, zvijezdom i trakom sa polukružnim završetkom koja uokviruje dekoraciju.

9. Muški nišan sa turbanom dimenzija19x15x146 cm sa tarihom koji je napisan kombinacijom arapskog i turskog jezika.

بو مقامده مدفون سليمان ابن موحو قرائيك غفر الله له و لوالديه روحيجون الفاتحة 1338

Ovo je mjesto ukopanog Sulejmana, sina Muhe Karajić, Alah oprostio njemu i njegovim roditeljima. Fatiha za njegovu dušu. 1338 (1919/20)

Nišan je ukrašen sa polumjesecom, zvijezdom i trakom koja ih uokviruje te stilizovanom biljnom ornamentikom u donjem dijelu.

10. Muški nišan sa turbanom, dimenzija 18x17x140 cm sa djelimično oštećenim tarihom na arapskom jeziku.

....شهيد ...مدفون قرائيج حسن ابن علي غفر الله له و لوالديه سنة 1337

…. šehid … ukopani Karaić Hasan, sin Alije, Alah oprostio njemu i njegovim roditeljima. Godina 1337 (1918/19)

Nišan je ukrašen sa ibrikom i rozetom u doljnjem dijelu, polumjesecom i zvijezdom u gornjem dijelu i trakom sa polukružnim završetkom.

11. Muški nišan sa turbanom, dimenzija 23x23x190 cm.

بو مقامده مدفون موياغا ابن مصطفي غراحوويك سنة 1331

Ovo je mjesto ukopanog Mujage, sina Mustafe Grahović. Godina 1331 (1912/13)

Nišan je bogato ukrašen, a od motiva vidljivi su ibrik sa rozetom u centru, polumjesec i zvijezda te tordirana traka koja uokviruje motive. Turban je ukrašen horizontalnim trakama sa geometrijskim motivima.

12. Muški nišan sa turbanom koji se zbog obilnih padavina nalazi u vodi tako da ga nisam mogao izmjeriti.

مرحوم عثمان ابن نظيف مرقويك روحيجون الفاتحة

Pomilovani Osman, sin Nazifa Mrković. Fatiha za njegovu dušu.

Ornamentika nišana je ista kao i na prethodnom sa turbanom i dosta visokom mudževezom.

13. Muški nišan sa turbanom, dimenzija 25x23x175 cm sa tarihom na arapskom jeziku.

المرحوم المغفور المحتاج الي رحمة الله تعالي احمد ابن مصطفي 1297

Pomilovani, oprošteni i potrebni Božije milosti, vlasnik (ovog kabura) Ahmed, sin Mustafe. 1297 (1879/80)

14. Muški nišan sa turbanom, kvadratne osnovice 20x20x135 cm sa djelimično nečitkim tarihom.

المرحوم المغفور المحتاج الي رحمة الله تعالي ......1317

Pomilovani, oprošteni i potrebni Božije milosti……1317 (1899/900).

15. Muški nišan sa turbanom, kvadratne osnovice 16,5x16,5x125 cm sa tarihom na turskom jeziku.

مرحوم اسماعيل ابن ظاهر زاليك ساراين حستنه ده وفات اولدي روحيجون الفاتحة 1336

Pomilovani Ismail, sin Zahira Žalić. Umro je u bolnici u Sarajevu. Fatiha za njegovu dušu. 1336 (1919/18).

16. Muški nišan sa turbanom, kvadratne osnovice 15,5x15,5x70 cm, potonuo u zemlju.

در امريقه وفات .......

Umro u Americi ……..

Na ostalim nišanima koji su djelimično utonuli u zemlju, primjetna je geometrijska ornamentika, oštro isprekidanih linija na krajevima i međusobno preklopljenih linija koje tvore kvadratna polja.

Džamija u selu Trnovi, Polje, je seoska džamija, pravougaone osnove, prekrivena četvorovodnim krovom. Drvena munara je prigrađena na jugozapadnoj strani objekta. Duža strana objekta džamija orijentisana je u pravcu sjeverozapad-jugoistok. Objekat ima vanjske dimenzije cca 10,50x8,60 m, a dimenzije sa ulaznim trijemom iznose 12,80x8,60 m.

Konstruktivni zidovi džamije izrađeni su od lomljenog kamena čija debljina iznosi 60 cm. Džamija je omalterisana krečnim malterom. Krovna i stropna konstrukcija objekta su izrađene od drveta. Džamija je pokrivena crijepom.

Ulazni trijem se nalazi na sjeverozapadnoj strani a njegove unutrašnje dimenzije iznose cca 1,70x7,40 m. Trijem je natkriven jednovodnim krovom koji se sastoji od drvene konstrukcije, a pokriven je crijepom. Visina krova iznosi cca 4,13 m, a završava se cca 50 cm niže od početka krova (strehe) krova objekta. Sa tri strane trijema nalaze se parapetni zidovi debljine 60 cm i visine 90 cm. Na sjeverozapadnom parapetnom zidu, na njegovom centralnom dijelu, nalazi se otvor za ulaz čija širina iznosi cca 1,40 m. Na uglovima parapetnih zidova kao i na ulaznom dijelu smješteni su stubovi dimenzija cca 30x30 cm koji nose drvenu krovnu konstrukciju trijema. Trijem je popločan keramičkim pločicama. 

Unutrašnje dimenzije džamijskog molitvenog prostora iznose cca 9,30x7,40 m.

Na uglu, između sjeverozapadnog i jugozapadnog zida, smješteno je drveno dvokrako stepenište širine cca 65 cm preko kojeg je ostvaren pristup mahfilu i munari. Na centralnom dijelu sjeverozapadnog zida smještena su drvena dvokrilna vrata čije dimenzije iznose cca 1,40x2,15 m. Svijetla visina molitvenog prostora iznosi cca 4,605 m. U molitvenom prostoru, na jugoistočnom zidu, smješten je mihrab, jednostavne izrade, čija širina iznosi cca 90 cm. Mimber je izrađen od drveta, jednostavne izrade i nalazi se na jugozapadnom zidu. Dimenzije mimbera iznose cca 2,15x0,60 m.

Mahfil je dužom stranom smješten na sjeverozapadnom zidu molitvenog prostora. Dimenzije mahfila iznosi cca 5,15 x7,40 m. Konstrukcija mahfila je izrađena od drveta i oslonjena je na jugozapadni i sjeveroistočni zid objekta. Ograda mahfila i pod su izrađeni od drveta. Visina od kote poda mahfila do stropa iznosi cca 2,25 m, a visina ospod mahfila iznosi cca 2,50 m.

Osmougaona baza munare izrađena je od kamena i njena širina iznosi cca 1,95 m. Visina baze munare znosi cca 4,55 m. Iznad baze nastavlja se osmougaono tijelo munare čija visina do alema iznosi cca 15,0 m. Tijelo munare je izrađeno od drveta koje je kasnije obloženo pocinčanim limom. Munara ima zatvoreno šerefe i prekrivena je šatorastim krovom na čijem vrhu se nalazi alem.

Na jugoistočnom fasadnom zidu objekta nalaze se dva prozorska otvora pravougaonog oblika čije dimenzije iznose cca 65x240 cm. Na jugozapadnom i sjeveroističnom fasadnom zidu nalaze se po tri pravougaona prozorska otvora istih dimenzija cca 65x240 cm, dok na sjeverozapadnom zidu nema prozorskih otvora. Prozori imaju izduženi oblik i ugrađene demire.

Tekst i slike obradio: Igor Pečenković dipl.ecc.hot. 

Izvori: JU „Zavod za zaštitu kulturnog naslijeđa Bihać“ popisni registar, “Stari gradovi Unsko-sanskog kantona“ Zavod za zaštitu kulturnog naslijeđa Bihać i Muzej Unsko-sanskog kantona, februar 2009, internet, http://old.kons.gov.ba/