Stara džamija Barake nalazi se u naselju Grahovo, u blizini regionalnog puta koji povezuje Veliku Kladušu i Cazin. Od Velike Kladuše Grahovo je udaljeno 7 km. U neposrednoj blizini stare džamije, na udaljenosti od 50 m, sagrađena je nova džamija.
Velika i Mala Kladuša, čiji je nekadašnji naziv bio je Donja i Gornja Kladuša, spominju se od još od XIII stoljeća. Naziv Kladuša prvi put se spominje 30. listopada 1280. godine i to pod imenom Cladosa. To je vrijeme kada ovaj cijeli kraj pripada knezovima Blagajskim, Babonjićima. Međutim, u tijeku 1314. godine, u ovoj velikoj porodici dolazi do diobe i te godine Kladuša pripada knezu Radoslavu Blagajskom. Kasnije je ovaj kraj pripao Frankopanima Slunjskim.
Razvoj grada u srednjem vijeku izravno je bio povezan sa sajmištem, koje je bilo smješteno u Maljevcu, odakle je kasnije prebačeno pod Kladuški grad. Zanimljiva su narodna predanja o postanku i imenima okolnih mjesta velikokladuške općine po kojima za Kladušu kažu da je dobila ime po svom prvom gospodaru izvjesnom Kladaru. Stari grad Velika Kladuša smješten je na brežuljku iznad desne obale rijeke Graborske. Godine 1633. Osmanlije su osvojile Kladušu gdje ostaju sve do pada grada pod austrougarsku vlast. Srednjovjekovna utvrda je tada opasana novim, širim bedemima koji su bili paralelni sa starim bedemima, tako je grad sličio uzvišenoj tabiji. Tom prilikom, u sklopu novih bedema, a nasuprot stare kule, sagrađena je i drvena džamija. Više pisanih izvora pominje drvenu džamiju unutar kladuške utvrde.
Nakon pada Pećigrada, a zatim Podzvizda 20. listopada 1878. godine pod austrougarsku upravu dolazi i posljednje mjesto u Bosni, Velika Kladuša. Veliki priliv stanovništva u Velikoj Kladuši prouzročio je potrebu za izgradnjom dodatnih sadržina – trgovina, zanatskih radiona, stambenih objekata, kao i intenziviranje izgradnje vjerskih objekata.
„Za vrijeme austrougarske uprave u Velikoj Kladuši podignute su dvije najmarkantnije zgrade – obje bogomolje. Najprije je podignuta Gradska džamija, koja je otvorena 27. rujna 1901. godine. Otvaranje pravoslavne crkve, njezino osvećenje, također je uz veliku svečanost, održano 1913. godine”.
„Do 1957. godine u Grahovu je postojala drvena džamija koja je bila pokrivena šindrom. Iste godine od dobrovoljnih priloga mještana, sagrađena je džamija, manjih dimenzija (10,75 x 6,60 m) koja se danas naziva Starom džamijom. U neposrednoj blizine stare džamije 1988. godine sagrađena je nova potkupolna džamija čije vanjske dimenzije iznose cca 15 x 13 m“.
U Staroj džamiji Barake u Grahovu obavljale su se molitve do 1988. godine kada je napravljena nova, velika džamija i od tada se stara džamija više ne koristi.
Džamija pripada tipu džamija koje su prekrivene četvorovodnim krovom i imaju prigrađenu drvenu munaru na jugozapadnoj strani. Objekt ima pravokutnu osnovu čije vanjske dimenzije iznose cca 10,75 x 6,60 m.
Objekt džamije ima izgled prizemne građevine. Konstruktivni zidovi džamije urađeni su od lomljenoga kamena čija debljina iznosi 60 cm. Zid koji dijeli molitveni i ulazni prostor je također izrađen od lomljenoga kamena, debljine 55 cm. Svi zidovi su sa unutarnje i vanjske strane malterisani i bojeni. Krovna i stropna konstrukcija objekta je izrađena od drveta sa četerovodnim krovom koji je prekriven crijepom
.
Džamija se sastoji od ulaznog dijela čije unutrašnje dimenzija iznose cca 2,05 x 5,40 m i prostora za molitvu unutrašnjih dimenzija cca 6,80X5,50 m. U ulaznom dijelu se nalazi drveno jednokrako stubište širine 60 cm preko kojega je ostvaren pristup mahfilu. Na zidu između ulaznoga i molitvenoga prostora smještena su drvena dvokrilna vrata čije dimenzije iznose cca 1,40 x 1,75 m. Visina ulaznoga dijela iznosi cca 1,95 m, a molitvenoga prostora 4,15 m.
U molitvenom prostoru, na jugoistočnom zidu, smješten je mihrab, jednostavne izrade, čija širina iznosi cca 90 cm. U gornjem dijelu mihraba nalazi se natpis na arapskom jeziku koji glasi: "Nema Boga osim Allaha, Muhammed je Poslanik Božiji." Desno od natpisa je Božije ime, a lijevo ime poslanika Muhameda a.s.
Mimber je izrađen od drveta, jednostavne izrade. Njegova dužina iznosi cca 280 cm, a širina 80 cm. Mimber se sastoji od ulaznoga dijela koji čini ram sa dva drvena stuba koji su na vrhu povezani polukružnim lukom. Drveno stubište se sastoji od 10 stuba sa podestom na vrhu koji se naziva kjurs. Kjurs je natkriven ravnim baldahinom koji je oslonjen na četiri drvena stuba. Na ravnoj ploči baldahina nalazi se ukras, kupastoga oblika. Stubovi baldahina kao i stubovi na ulazu mimbera se završavaju drvenim ukrasima u obliku alema. Na strani koja je okrenuta prema molitvenom prostoru, postavljena je stubišna ograda jednostavne izrade.
Mahfil je smješten iznad ulaznog prostora, a dijelom prelazi i u molitveni prostor. Širina mahfila iznosi cca 4,05 m, a konstrukcija je drvena i oslonjena je na zidove. Visina od poda do stropa mahfila iznosi cca 2,0 m. Ograda mahfila je drvena.
Munara je u osnovi osmokutna, širine cca 1,95 m, dok visina munare do alema iznosi cca 13,78 m. Baza munare je izgrađena od betona, dok je gornji dio od drveta, koje je kasnije obloženo pocinčanim limom. Munara ima otvoreno šerefe i prekrivena je šatorastim krovom na čijem vrhu se nalazi alem.
Na jugozapadnom i jugoistočnom fasadnom zidu objekta nalaze se po dva prozorska otvora, a na sjeveroistočnom fasadnom zidu smještena su tri prozorska otvora, postavljena u jednom redu.
Prozorski otvori su pravokutnog oblika dimenzija cca 65 x 245 cm. Na ovaj oblik utjecao je izgled prozorskih otvora Fethije džamije. Naime, od XIX stoljeća fasade mnogih džamija u Krajini mijenjaju izgled. Stari prozori koji su bili postavljeni u dva reda nestaju, a zamjenjuju ih pravokutni, izduženi prozori poput prozora na Fethiji. Takvi prozori postaju opća značajka džamija u Krajini, ali i u drugim krajevima Bosne i Hercegovine. Prozorski otvori imaju jednostavan ram izrađen od drveta sa rešetkama. Na sjeverozapadnom fasadnom zidu nalaze se dvokrilna vrata izrađena od drveta čije dimenzije iznose cca 140 x 220 cm.
Uz staru džamiju Barake u naselju Grahovo nalazi se harem (mezaristan) koji ima cca 30 nišana od kojih je obrađeno petnaest starijih nišana.
1. Muški nišan sa turbanom prelomljena mudževeza (vrha nišana), dimenzija 66x16x85 cm sa natpisom na arapskom jeziku.
مرحوم ابراهيم ابن حسن كاهيك سىة 1329
Pomilovani Ibrahim, sin Hasana Kahić. Godina 1329. (1911)
2. Muški nišan sa turbanom dimenzija 17x17x107 cm sa natpisom na arapskom jeziku.
مرحوم محسن ابن ابراهيم كاهيك سىة 1334
Pomilovani Muhsin, sin Ibrahima Kahić. Godina 1334. (1916).
3. Muški nišan sa turbanom dimenzija 30x30x250 cm sa natpisom na arapskom jeziku.
مرحوم حسن ابن محمد باطاقوويك سىة 1317
Pomilovani Hasan, sin Muhameda Bataković. Godina 1317. (1899/900).
4. Muški nišan sa turbanom dimenzija 21x21x160 cm sa natpisom na kojem je vidljiva samo godina.
1294. (1877)
5. Muški nišan sa turbanom dimenzija 29x28x160 cm sa natpisom na arapskom jeziku.
المرحوم المغفورمحتاج الي رحمة الله صاحب حسن دليك سنة 1273
Pomilovani, oprošteni i potrebni milosti Božije Hasan Delić. Godina 1273 (1856/57).
6. Muški nišan sa turbanom dimenzija 28x28x210 cm sa natpisom na arapskom jeziku. Na nišanu su vidljivi tragovi crvene boje što ukazuje na to da je floralni ornament na nišanu bio obojen
صاحب هذا القبر عثمان ابن علي غفر الله له و لوالديه و لمن قرء الفاتحة سنة 1282
Vlasnik ovog groba je Osman, sin Alije, -Bog oprostio njemu, njegovim roditeljima i onome ko prouči Fatihu. Godina 1282. (1865/66).
7. Ženski nišan dimenzija 28x18x165 cm sa natpisom na arapskom jeziku.
هذا مقابر مريم خانم غفر الله لها يا با بكر عمر عثمان علي يا الله يا الله يا محمد يا محمد
Ovo je grob Merjem-hanume, Bog joj oprostio. O Ebu Bekre, Omere, Osmane, Alija; o Bože, o Bože, o Muhamede, o Muhamede!
8. Muški nišan sa turbanom dimenzija 29x27x230 cm sa natpisom na arapskom jeziku.
يا ناظرا بقبري انا نكون مثلك امس و انت تكون مثلي غدا صاحب هذا نشان محمد بن محمد 1278
Ti koji gledaš moj grob (znaj) da sam ja jučer bio poput tebe, a ti ćeš sutra biti poput mene. Vlasnik ovog nišana je Muhamed, sin Muhameda. 1278. (1861/62).
9. Muški nišan sa glatkim turbanom, dimenzija 26x27x180 cm bez natpisa.
10. Muški nišan sa turbanom dimenzija 28x26x184 cm sa natpisom na arapskom jeziku.
المرحوم مغفور المحتاج الي رحمة صاحب علي باشيك 1272
Pomilovani, oprošteni i potrebni milosti Alija Bašić. 1272. (1855/56).
11. Muški nišan sa turbanom dimenzija 27x27x265 cm sa nečitkim natpisom iz kojeg je moguće pročitati samo ime i godinu.
........ حسن ......... 1286
.................. Hasan ........... 1286 (1869/70).
12. Muški nišan sa turbanom dimenzija 23x23x150 cm sa natpisom kojeg je vrijeme izbrisalo.
13. Ženski nišan dimenzija 21x12x120 cm sa nečitkim natpisom.
1320. (1902/903).
14. Muški nišan sa turbanom dimenzija 18x18x135 cm sa natpisom na arapskom jeziku.
مرحوم صاحب عثمان ابن عمر 1325
Pomilovani Osman, sin Omera. 1325 (1907).
U Staroj džamiji Barake u Grahovu obavljale su se molitve do 1988. godine kada je napravljena nova velika džamija čije dimenzije iznose cca 13 x 15 m.
Nišani koji se nalaze u haremu Stare džamije Barake u Grahovu su dobro očuvani. Stanje nišana je zadovoljavajuće. Mali broj nišana je nagnut, polegao ili sa manjim oštećenjima.
Izvori: http://old.kons.gov.ba/
Pripremio: Igor Pečenković, dipl.ecc.hot.